หมวดหมู่บทความ พบคุณหมอเด็ก คลินิกหมอเด็ก

Search by tag : พบคุณหมอเด็ก, คลินิกหมอเด็ก, ห่วงน้องติดคางทูมจากพี่


ธรรมชาติของการนอนหลับในเด็ก
(39 votes)

การนอนหลับเป็นสิ่งจำเป็นมากของร่างกายสำหรับทุกคน เพราะการนอนเท่านั้นจะทำให้สมองและร่างกายได้รับการพักผ่อนอย่างเต็มที่ และในช่วงเวลาที่นอนหลับนั้น สิ่งต่างๆ ที่เราได้เรียนรู้ระหว่างวันจะถูกบันทึกไว้ในความจำถาวรของสมองซึ่งกระบวนการนี้เป็นสิ่งสำคัญและมีความจำเป็นมากโดยเฉพาะในเด็กคุณพ่อคุณแม่หลายท่านอาจไม่ทราบว่าการนอนหลับที่ดีจะสัมพันธ์อย่างมากกับการเจริญเติบโตของร่างกาย และพัฒนาการทางสมองของเด็ก ซึ่งปัญหาที่เกี่ยวข้องการนอนหลับเราอาจพบในเด็กได้เช่นเดียวกับผู้ใหญ่เช่น การนอนกรน นอนไม่หลับ หรือมีพฤติกรรมที่ผิดปกติระหว่างการนอน เช่น นอนละเมอ ร้องไห้โวยวายระหว่างนอน  หลับฝันร้าย นอนกัดฟัน เป็นต้น และปัญหาเหล่านี้อาจส่งผลต่อพัฒนาการและการเรียนรู้ของเด็กได้ซึ่งในที่นี้ผมจะขอพูดถึงธรรมชาติปกติของการนอน ให้ทุกท่านเข้าใจก่อนค่อยกล่าวถึงปัญหาของการนอนหลับในครั้งต่อไป

คนเราทุกคนเมื่อมีชีวิตอยู่จะมีสองสภาวะเท่านั้นครับ คือ ภาวะตื่นและภาวะหลับที่สลับกันไปมาเป็นระยะเวลา24 ชั่วโมงในหนึ่งวัน เรียกว่า Circadian Rhythm สภาวะตื่นและหลับที่สลับกันไปมานี้เป็นผลจากการทำงานของสมองส่วนกลางหรือสมองส่วนควบคุมนาฬิกาชีวิต (Biological clock) จะทำงานและเรียนรู้ที่จะสอดคล้องกับสภาพแวดล้อมตลอดเวลา(entrain) โดยอาศัยปัจจัยหลักที่สำคัญคือ ความสว่างหรือสภาพแสงที่ทำให้นาฬิกาชีวิตทำงาน ส่งผลให้เราตื่นในตอนกลางวันที่เรียกว่าสภาวะตื่นและนอนหลับในเวลากลางคืนในสภาวะหลับ โดยอาศัยสารเคมีในสมองที่ชื่อ อะดีในซีน (Adenosine) กล่าวคือเมื่อตื่นนอนในตอนเช้าสมองจะเริ่มมีสารเคมีชื่ออะดีในซีนเกิดขึ้น และจะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆแต่เราก็ยังไม่หลับตอนกลางวัน เนื่องจากนาฬิกาชีวิตทำให้เราตื่นและคอยต้านฤทธิ์ของสารดังกล่าวเมื่อเวลาผ่านไปจนกระทั่งเย็น สารอะดีในซีนจะสะสมมากขึ้นจนทำให้เราง่วงนอนเมื่อเข้าสู่เวลากลางคืนไม่มีแสงสว่าง นาฬิกาชีวิตจะเข้าสู่การทำงานในสภาวะหลับ แรงต้านสารอะดีในซีนหายไปและสารเมลาโตนิน (Melatonin) ในสมองจะทำงานทำให้เราหลับขณะเราหลับนี้ ระดับสารอะดีในซีนในสมองจะค่อยๆ ลดลง จนกระทั่งเราตื่นนอนขึ้นมาอีกครั้งการทำงานของนาฬิกาชีวิตจะทำงานหมุนเวียนกันตามวงจรนี้ไปจนตลอดชีวิต

หลายคนเข้าใจว่าคนเราตื่นและหลับตั้งแต่เกิดแต่ในความเป็นจริงแล้ว เราตื่นและหลับตั้งแต่อยู่ในท้องแม่ครับ เราพบว่าสมองของคนเราสร้างเสร็จสมบูรณ์และเริ่มทำงานได้ตั้งแต่อายุ 12 สัปดาห์ของการตั้งครรภ์ แต่อาจไม่สมบูรณ์มากนักซึ่งภาวะตื่นหลับก็เกิดขึ้นมาแล้วตั้งแต่เด็กอยู่ในท้องแม่และสัมพันธ์กับการเจริญเติบโตของสมองส่วนควบคุมนาฬิกาชีวิตเนื่องจากสภาพแวดล้อมในท้องแม่จะมืดสนิทมาก เด็กทารกในครรภ์จะเป็นอย่างไรท่านอาจจะประหลาดใจ และคาดว่าเด็กทารกอาจตื่นในขณะที่แม่หลับหรืออาจหลับในขณะที่แม่ตื่น แต่ในความเป็นจริงสภาวะตื่น-หลับของทารกสามารถที่จะทำงานและเรียนรู้ที่จะสอดคล้องกับสภาพแวดล้อมของแม่เด็กทารกเรียนรู้ที่จะตื่นในขณะที่แม่ตื่น และหลับในขณะที่แม่หลับ รับรู้กลางวัน และกลางคืนได้ ผ่านทางระดับของสารเคมีในกระแสเลือดของแม่ผ่านทางรกครับ 

ในขณะที่แม่นอนหลับและสภาพแวดล้อมมืดสนิทในเวลากลางคืน ระดับของสารเคมีชื่อเมลาโตนิน (Melatonin) ซึ่งสร้างโดยสมองของแม่จะสูงขึ้นในกระแสเลือดของแม่ แต่จะมีระดับต่ำในตลอดกลางวัน เมื่อตื่นนอนและแสงสว่างมากเท่านั้น ซึ่งระดับสารเคมีต่างๆ เหล่านี้จะผ่านทางรกไปสู่เด็กทารก ทำให้เด็กทารกรับรู้สภาวะหลับตื่นของแม่ได้แล้วนอนหลับและตื่นนอนตาม

เมื่อเด็กทารกแรกเกิด คลอดออกมาจากครรภ์มารดา แม้ว่าสมองส่วนควบคุมนาฬิกาชีวิตทำงานควบคุมการตื่นหลับได้แล้ว แต่ก็ยังไม่สมบูรณ์ครับเด็กทารกแรกเกิดยังต้องเรียนรู้ที่จะปรับตัวของตัวเองและเรียนรู้ที่จะปรับตัวให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมใหม่ (entrain)นาฬิกาชีวิตของเด็กมีการปรับตัวครั้งใหม่โดยอาศัยแสงสว่างซึ่งเป็นความสว่างจริงจากธรรมชาติที่แตกต่างจากในครรภ์มารดา เพื่อเรียนรู้จังหวะหลับ-ตื่นใหม่

เด็กทารกแรกเกิดปกติจะนอนเกือบ 16 ชั่วโมงต่อวันจะหลับตื่นไม่ต่อเนื่องกันในระยะแรก ตื่นระยะสั้นๆ หลับระยะสั้นๆ สลับไปมา ตื่นตอนกลางคืนและนอนในเวลากลางวัน เมื่อเริ่มต้นการหลับ เด็กทารกจะเข้าสู้ระยะฝันทันที  เด็กทารกจะใช้เวลาส่วนใหญ่ 60 เปอร์เซ็นต์ของการนอนเป็นชนิดแบบฝัน ในขณะฝันเราอาจสังเกตได้ว่าเด็กอาจมีการกระตุกสะดุ้ง ตากระพริบได้ หรือการหายใจอาจไม่สม่ำเสมอซึ่งในเด็กบางคนอาจรุนแรงมากจนพ่อแม่ พามาพบแพทย์ด้วยข้อสงสัยที่ว่าเด็กอาจมีอาการชักได้ เราจะเรียกการนอนระยะนี้ว่าการนอนแบบฝัน มีการกรอกของลูกตา (active sleep) ซึ่งจะสัมพันธ์กับการเจริญเติบโตของสมอง และการสร้างใยประสาทเชื่อมต่อกันของเซลประสาท (synapse) ส่วนการนอนที่เหลือ 40 เปอร์เซ็นต์ เด็กจะดูนอนแบบสงบ  สบาย หายใจราบรื่น หลับตาสนิท หรือ quietsleep และเมื่อตื่นขึ้นมา เด็กเล็กก็มักจะ ร้องไห้ งอ แงทันทีน้อยมากที่จะพบว่าเด็กตื่นแล้วอยู่เงียบๆ เฉยๆ ซึ่งวงจรการหลับระหว่างเด็กทารกกับผู้ใหญ่จะแตกต่างกันอย่างชัดเจนกล่าวคือ ในผู้ใหญ่วงจรการหลับ จะเริ่มจาก หลับตื้น (ระดับ1,2) เข้าสู่หลับลึก (ระดับ 3,4) และเข้าสู่การฝันจะมีการกรอกของลูกตา (RapidEye Movement) หรือ  REM sleepซึ่งจะเกิดหลังเข้านอนแล้วประมาณ 90 - 120 นาที

เมื่อเด็กอายุ 6 เดือน โครงสร้างการนอนหลับที่คล้ายผู้ใหญ่จะสมบูรณ์เด็กจะมีการนอนเริ่มจาก หลับตื้น (ระดับ 1,2) เข้าสู่หลับลึก (ระดับ3,4 ) และเข้าสู่การฝัน ระยะเวลาที่ฝัน (REMsleep) จะลดลงเหลือเพียง 40 เปอร์เซ็นต์ของการนอนเท่านั้น เด็กนอนหลับติดต่อกันเป็นเวลายาวในตอนกลางคืนแต่อาจตื่นได้ตอนดึก และเมื่ออายุขวบปีเด็กส่วนมากจะหลับได้ตลอดทั้งคืนโดยไม่ตื่นเลย การนอนจะสมบูรณ์เมื่อ 2 ปีไปแล้ว การนอนในตอนกลางวันของเด็กจะค่อยๆ น้อยลงเรื่อยๆ ในช่วง 3 ปีแรก และเมื่ออายุครบ 4 ปี เด็กจะไม่มีความจำเป็นต้องนอนหลับในตอนกลางวันแล้ว

ในเด็กอาจเกิดปัญหาการนอนหลับได้มากเช่นเดียวกับผู้ใหญ่ ซึ่งจะสามารถพบได้โดยการสังเกตของพ่อแม่หรือผู้ปกครองมากกว่าที่เด็กจะเป็นคนบอกเองและบางครั้งปัญหาของเด็กจะทำให้พ่อแม่รู้สึกเป็นปัญหามากกว่าตัวเด็กเองที่มีปัญหาเช่น ถ้าเด็กไม่ยอมนอน เข้านอนดึกมาก หรือตื่นกลางดึกบ่อยๆอาจทำให้พ่อแม่เองอาจมีปัญหานอนไม่ได้ หลับไม่สนิท และพักผ่อนไม่เพียงพอ

ปัญหาเรื่องการนอนหลับของเด็กแบ่งได้เป็น 3 กลุ่มหลักๆ คือปัญหานอนไม่หลับ หรือไม่ยอมนอน หลับไม่สนิท (Insomnia) ง่วงนอนมากกว่าปกติในตอนกลางวัน(Hypersomnolence) และปัญหาพฤติกรรมผิดปกติในขณะที่นอนหลับ (Sleeprelated behaviors) เด็กอาจมีอาการใดอาการหนึ่งข้างต้น หรืออาจมีมากกว่า1 อาการก็ได้ ซึ่งอาการนอนไม่หลับ (insomnia) จะพบได้บ่อยสุด

การนอนไม่หลับในเด็กมีหลายความหมาย อาจหมายถึงเด็กไม่ยอมเข้านอนเมื่อถึงเวลานอนมีข้ออ้าง งอแง และไม่ยอมนอน ซึ่งพบได้ในเด็กอายุมากกว่า 2 ปี (Limit –setting problems) ส่วนในเด็กเล็กปกติ อาจพบว่าเด็กตื่นตอนดึกบ่อยๆ อยู่แล้วและสามารถกลับไปหลับได้ปกติ แต่ในเด็กบางคนพ่อแม่อาจต้องใช้ความพยายามมากกว่าปกติ เช่นอาจต้องอุ้ม พาเดิน ไกวเปล ขยับแกว่ง โยกไปมา เพื่อจะกล่อมให้เด็กนอนให้หลับ ทำให้เกิดปัญหากับพ่อแม่มาก(Sleep association disorder) หรือนอนไม่หลับอาจหมายถึงตื่นบ่อยเด็กอาจมีภาวะหยุดหายใจ (Obstructive sleep apnea.) หรือนอนกรน(Snoring) ร่วมด้วยได้ ส่วนในเด็กโตเข้าวัยรุ่นการนอนไม่หลับอาจไม่ใช่ปัญหาของเด็กจริงๆ แต่อาจหมายถึง การเข้านอนดึกมากๆแล้วตื่นในตอนสายของวันใหม่ (Delayed sleep phase syndrome) และถ้าเด็กถูกบังคับให้นอนแต่หัวค่ำอาจทำให้เด็กมีปัญหาเรื่องนอนไม่หลับได้

ปัญหาในรายละเอียด เรื่องนอนไม่หลับ เด็กนอนกรนเด็กนอนละเมอ จะขอเล่าในตอนต่อไปครับ

นพ. นที รักษดาวรรณ

ศูนย์สมองและระบบประสาท

ขอขอบคุณ ศูนย์สมอง และระบบประสาท

โรงพยาบาลปิยะเวท

โทร. 0-2625-6500


ความเห็น (17)Add Comment
0
สุคนธา
มิถุนายน 12, 2014
110.77.150.10
Votes: +0
...

เรียนคุณหมอ

รบกวนสอบถามหน่อยค่

0
รจนา
กันยายน 28, 2013
180.183.154.48
Votes: +0
...

ขอเรียนปรึกษาคุณหม

0
alisalee
เมษายน 30, 2013
58.9.79.9
Votes: +0
...

สอนพิเศษเด็กอนุบาล
ถึงประถมที่บ้าน เน้นพัฒนาการ และเข้าใจเด็กแต่ละ
วัย
www.tutor-land.com

0
กบซ่า
มีนาคม 13, 2013
110.77.249.81
Votes: +0
...

เพิ่งทราบว่าเวลาลู

0
nattawat
มกราคม 05, 2013
202.183.129.188
Votes: +0
...

เข้ามาอ่านครับ



เสื้อผ้าเด็ก

0
เเเเเเเเเเ
ตุลาคม 27, 2012
27.55.10.229
Votes: +0
...

smilies/smiley.gifsmilies/wink.gifsmilies/cheesy.gifsmilies/grin.gifsmilies/angry.gifsmilies/sad.gifsmilies/shocked.gif

0
pinan
กันยายน 17, 2012
124.122.173.48
Votes: +0
...

เรียนถามอาจารย์ครั

0
ปิ่นกมล
กันยายน 02, 2012
223.206.59.202
Votes: +1
...

สวัสดีค่ะอาจารย์ รบกวนเรียนปรึกษาเร

0
ดนิตา วรโชตดิษยา
มิถุนายน 10, 2012
119.42.123.113
Votes: +0
...

ดิฉันมีเรืองอยากถา

0
aud
เมษายน 29, 2012
223.206.54.252
Votes: +0
...

ขอถามคุณหมอหน่อยคั

0
Mae nongeye
มกราคม 19, 2012
125.27.125.31
Votes: +0
...

เรียนสอบถามคุณหมอค

0
LAH
มกราคม 15, 2012
203.114.107.203
Votes: +0
...

เรียน ถามคุณหมอ
ลูกชายอายุ 6 เดือนกว่า ตอนนี้ลูกชายเกิดกา
รกระตุกตาเป็นถี่ๆแ
ต่ข้างเดียวพึ่งเป็น
อาทิตย์นี้เอง อยากทราบว่าสาเหตุเ
กิดจากอะไรค่ะ ต้องเข้ารับการักษา
อย่างไร และสามารถทีจะหายให
้เป็นปกติได้ไหมค่ะ

0
Aonnnn
มกราคม 10, 2012
180.180.173.109
Votes: +1
...

ลูกสาวสัย 1 ปี 8 เดือน ช่วงหน้าหนาวลูกมีอ

0
yuttasak
ธันวาคม 17, 2011
1.47.74.123
Votes: +0
...

เรียนคุณหมอครับ
ลูกสาว อายุ9วัน เวลานอนมักมีอาการ กระตุก ที่แขนและขา ทั้งสองข้าง ประมาณ 30วิ-1 นาที แต่ไม่มึไข้ ตัวไม่เหลือง พอตื่นกลับเป็นปกติ ดื่มนม ขับถ่ายปกติ อันตรายมั้ยคับ

0
Kengwich
พฤศจิกายน 09, 2011
58.97.35.116
Votes: -1
...

เรียน ถามคุณหมอ
ลูกสาวอายุ 9 เดือนตอนกลางวัน นอนประมาณ 2-3 ครั้งๆละ 30 นาที
แต่นอนกลางคืน จะนอนกระสับกระส่าย
ทั้งคืน เป็นมาตลอดตั้งแต่ 4-5 เดือนแล้ว ต้องในกินนมคืนละ 2-3 ครั้ง แต่ก็หลับตานอนไปดิ
้นมาตลอด
กุ้มใจมากครับ ไม่รู้ว่าจะทำอย่าง
ไรดี? อย่างนี้จะมีผลต่อต
่อร่างกายอย่างไรบ้
างครับ ต้องเข้ารับการรักษ
าอย่างไรครับ?

0
nuyo
มีนาคม 19, 2011
27.130.39.50
Votes: +1
...

มีปัญหาเหมือนกันค่ะ ตอนนี้ลูกชายอายุได้ 3 เดือนแล้ว ปัญหาคือ ไม่ค่อยนอนช่วงเช้า และกลางวัน จะตื่นบ่อยมาก นอนครั้งละ ครึ่งชั่วโมงเท่านั้น บางทีแค่ 15 นาที แต่กลางคืนจะนอนนานหน่อย ไม่ค่อยกวน ทำอย่างไรดีคะ ให้ลูกได้นอนกลางวันนานๆ กว่านี้หน่อยค่ะ

0
Yuttakarn
มีนาคม 16, 2011
58.8.239.135
Votes: -1
...

มารอรับฟังคุณหมอพูดเรื่อง เรื่องนอนไม่หลับ เด็กนอนละเมอ ครับ ตอนนี้ลูกสาวอายุได้ 6 สัปดาห์ แต่ไม่ค่อยยอมนอน ง่วงนอนแต่ไม่หลับ จนต้องป้อนนมให้อิ่มมากๆกว่าจะหลับได้ บางทีอิ่มก็ไม่นอนอีก วันนึงนอนกลางวันแต่ 2-3 ชม บางวันมากหน่อยก็ 5 ชม.(2 รอบsmilies/wink.gif กลางคืนตืนมากินนมครั้งนึง ส่วนใหญ่จะนอน 22:00 ตื่น 2:00-3:00 มากินแล้วก็นอนต่อ กลางคืนนอนไม่มีปัญหา หลับดี แต่นอนละเมอทุกครั้งและเสียงดังมากด้วย

เขียนแสดงความเห็น
 
  smaller | bigger
 

busy
 
< ก่อนหน้า   ถัดไป >
 แม่และเด็ก 510 สิงหาคม 2557